يکشنبه ٢٤ آذر ١٣٩٨-
close
خدمات الکترونیک
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
 
متن تصویر:
[عضویت]
صفحه اصلی > مرکز ارتباطات و اطلاع رسانی > یادداشت > ضعف دانش در خبرنگاري كتاب  

پرویز کرمی

مشاور و رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاع رسانی

ضعف دانش در خبرنگاري كتاب

پرویز کرمی از آن دسته چهره های فعال مطبوعات است که سال های سال آهسته و پیوسته در این عرصه مشغول به فعالیت بوده است و یکی از مهم ترین ویژگی های کاری وی همکاری با رسانه ها با تنوع دیدگاه است. وی که سال ها مسئولیت های اجرایی را در نهادهایی چون وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی داشته است در حال حاضر به عنوان مدیرعامل خبرگزاری برنا و معاون برنامه ریزی و نظارت بر امور فرهنگی و آموزشی جوانان سازمان ملی جوانان مشغول به کار است. از آنجا که کرمی در حوزه نشریات تخصصی نیز دستی بر آتش داشته و دارای دیدگاه ها و ایده هایی در این حوزه بوده و هست، در این شماره از "مهر" ویژه صدمین شماره آن در دور جدید انتشار گفتگویی تفصیلی با او درباره لزوم داشتن نشریات تخصصی از جمله نشریات تخصصی کتاب داشته ایم.
نشریات تخصصی آن قدر که باید و شاید در کشور ما جدی گرفته نشده اند و این اتفاق به ویژه در حوزه فرهنگی بیشتر نمود دارد و همین امر برخی منتقدان را بر آن داشته که در لزوم داشتن چنین نشریاتی تشکیک کنند. به اعتقاد شما داشتن نشریات تخصصی در شرایط فرهنگی فعلی تا چه حد ضروری است ؟
در جهانی که تحولات بسیار سریع و متنوع اتفاق می افتد یکی از راه های معرفی، ترویج، تبلیغ و تعمیق هر موضوعی اطلاع رسانی درست و به هنگام درباره آن است در نتیجه سازمان ها و نهادهایی که در موضوعی تخصصی از جمله حوزه فرهنگ کار می کنند لازم است مظروف خودشان را ترویج و تبلیغ کرده و برای استفاده از آن فرهنگ سازی کنند. بهترین شیوه برای دستیابی به این هدف داشتن نشریات تخصصی است. این نشریات زبان آن دستگاه هستند تا در دنیایی که به فوریت و کثرت شاهد اتفاقات نو هستیم اطلاعات مربوط به آن سازمان گم نشود.
این نشریات به واقع کمک می کنند تا در لابه لای هیاهوی رسانه ای اخبار و اطلاعات هر حوزه بیشتر و بهتر به چشم بیاید.
همان طور که اشاره شد ما در جهان خبری متکثر زندگی می کنیم که پیام های متنوع از منشا صدور به گیرنده های مختلف می رسد که در بسیاری موارد گیرنده واقعا نیازی به پیام ارسالی ندارد و برایش حکم پارازیت دارد در چنین شرایطی نشریات تخصصی می توانند نقش پارازیت گیر را داشته باشند تا از طریق آنها بتوان پیام درست را به گیرنده درست رساند.
به دلیل سرعت انتشار اخبار و اطلاعات در جهان حاضر برخی صاحب نظران رسانه معتقدند بهتر است رسانه های دیجیتال جای نشریات را بگیرند. آیا می توان با چنین پیش فرضی نشریات مکتوب را حذف کرد؟ به ویژه در حوزه فرهنگ و ادبیات دیدگاه شما چیست؟
انتخاب نوع رسانه بستگی به موضوع و مخاطب دارد. به اعتقاد من در موضوعی چون ادبیات و نشر برای مخاطب در دسترس بودن مهم تر از سرعت است به همین دلیل نشریه مکتوب بیشتر پاسخگوی نیاز آنهاست. حتی در کشورهای پیشرفته که دنیای دیجیتال و آی تی بیشترین جایگاه را دارد بازهم نشریات مکتوب فرهنگی و ادبی جایگاه و پایگاه خود را دارند و درصد نفوذ آن بین مخاطبان بیشتر است.
از بین انواع نشریات تخصصی از فصل نامه گرفته تا روزنامه کدام یک را برای حوزه ادبیات و نشر مناسب تر می دانید؟
انتخاب نوع نشریه از لحاظ زمان انتشار به نیاز جامعه و همچنین توان مالی متولی انتشارآن باز می گردد. هنوز در جامعه ما جای هفته نامه های تخصصی برای موضوعات مختلف خالی است. در حال حاضر توان مالی خیلی از سازمان های مرتبط از جمله ناشران برای داشتن روزنامه تخصصی، پاسخگو نیست. فصل نامه ها هم به دلیل فاصله زیاد انتشار هر دو شماره آنها گزینه مناسبی نیستند و خیلی از خبرها موضوعیت زمانی خود را از دست می دهند در نتیجه اگر مشکل مالی نباشد بهترین گزینه هفته نامه است اگر حوزه خیلی تخصصی باشد ماهنامه نیز مناسب است.
متولی انتشار نشریات تخصصی ادبی چه نهادها و سازمان هایی باشد بهتر است؟
هر بنگاه اقتصادی برای ماندگاری خودش نیازمند معرفی تولیداتش است که یکی از بهترین شیوه های معرفی یک کالا و محصول داشتن نشریه تخصصی است. هر انتشارات از یک منظر بنگاهی اقتصادی است که کالای تولیدی خود را باید در معرض فروش مخاطب قرار دهد به همین دلیل فکر می کنم ناشران می توانند با انتشار نشریات تخصصی گام بلندی در رونق نشر داشته باشند. البته در ابتدای راه برای داشتن نشریه وزین با کمبود نیروی متخصص روبه رو می شوند که لازم است برای رفع این مشکل به کادرسازی و تربیت نیرو روی آورند چراکه این دو حوزه لازم و ملزوم هستند. برای تبلیغ و آگاهی بخشی مناسب نیازمند نیروی متخصص هستیم که به اعتقاد من ناشران می توانند در این زمینه پیش قدم شوند.
شما به مسئله کمبود نیروی متخصص خبری در حوزه ادبیات و نشر اشاره کردید. این موضوعی است که رسانه های ما با آن دست به گریبان هستند. برخلاف حوزه های خبری چون سینما که به دلیل جذابیت های ظاهری این هنر، خبرنگاران بیشتری را جذب خود می کند در حوزه ادبیات خبرنگاران کمتری مشغول به کار می شوند همچنین از لحاظ دانش موضوعی نیز خبرنگاران ادبی نیازمند آگاهی و تخصص بیشتری هستند که این امر لزوم کادرسازی را دوچندان می کند . برای رسیدن به نقطه مطلوب برای داشتن نیروی متخصص که زیرساخت داشتن نشریات تخصصی ادبی است چه باید کرد و چه نهادهایی باید وارد عمل شوند؟
من به واسطه تجربه فعالیت رسانه ای و کار در وزارت ارشاد این موضوع ر ا لمس کرده ام که ما ضعف دانش و تعداد نیروی انسانی در زمینه خبرنگاری، گزارشگری و نویسندگی در زمینه ادبیات در رسانه ها داریم. در حوزه ای چون سینما به دلیل جذابیت ظاهری خبرنگاران بیشتری مشغول به کار می شوند اما در حوزه نشر ما هم نیرو کمتر داریم و هم نیروی مطلع کم داریم. برای رفع این مشکل باید دولت، وزارت ارشاد و دانشگاه ها برای تربیت نیروی متخصص اقدام کنند از سوی دیگر بنگاه های انتشاراتی هم باید تکنسین تربیت کنند.
تربیت تکنیسن دقیقاً به چه معناست و چرا باید ناشران در این زمینه اقدام کنند؟
ما در دانشگاه ها استاد و تئوریسن داریم که تئوری تدوین می کنند، از سوی دیگر مخاطب را داریم که مصرف کننده محصولات فرهنگی و ادبی است حال باید یک حلقه واسطی باشد که تئوری ها را به شکلی به مخاطب منتقل کند که قابل درک باشد. خبرنگاران حوزه نشر همین حلقه های واسط هستند که تعدادشان کم است. برای تربیت نیروهای مطلع و مسلط به موضوع لازم است دولت سیاست گذاری، هدایت و بسترسازی کند سپس بنگاه های انتشاراتی وارد عمل شده و به جذب و آموزش نیرو بپردازند که این نیروها بتوانند در نشریات تخصصی مشغول به کار شوند. داشتن نشریه تخصصی برای یک ناشر ضرورتی است که در نهایت به بازگشت سرمایه بیشتر به ناشر کمک می کند.
ولی ناشران در حال حاضر در همان حوزه نشر آن قدر مسئله و مشکل دارند که ورودشان به حوزه انتشار نشریات تخصصی بدین سادگی میسر نباشد. همچنین مسئله دریافت مجوز، یارانه، نظارت و ... وجود دارد.
در حال حاضر هنوز ناشران از ارشاد یارانه دریافت می کنند پس تا این شرایط حاکم است ناشران می توانند بیشترین بهره برداری فرهنگی را داشته باشند. همچنین لازم است ارشاد هم به ناشرانی که برنامه هایی در زمینه تربیت نیروی انسانی متخصص و چاپ نشریات تخصصی در دستور کار دارند امتیازهای ویژه ای واگذار کند. پیشنهاد من این است که ارشاد به جای قطع کمک هایی که به ناشران می کند برای ناشرانی که برنامه های خلاق فرهنگی دارند امتیازهای ویژه ای قائل شود.
در حال حاضر رسانه ها از جمله روزنامه ها و خبرگزاری ها هنوز جای مناسبی برای بخش کتاب باز نکرده اند در چنین شرایطی نمی توان از ناشران انتظار داشت وارد این عرصه شوند.
قبول دارم که متاسفانه کتاب و نشر جای واقعی خود را در روزنامه ها و خبرگزاری ها پیدا نکرده است. هنوز جای خالی صفحات تخصصی کتاب در روزنامه ها احساس می شود. خبرگزاری ها باید به این نکته دقت کنند که خبرگزاری علمی تر و متقن تر است که گروه خبر ویژه کتاب و نشر داشته باشد. کتاب پایه علم و تاریخ و فرهنگ است و باید بدان توجه بیشتری شود. درباره اینکه چرا لازم است ناشران وارد این جریان شود این گونه استدلال می کنم که هر کالای مصرفی که تولید می شود برای تبلیغ آن باید هزینه و متخصص بازاریابی تربیت شود حال چرا در زمینه کتاب نباید این اتفاق بیفتد؟ ناشران به عنوان کسانی که تولیدکننده محصول هستند لازم است تولید خود را معرفی و بازاریابی کنند که بهترین ابزارشان نشریات تخصصی است. نشر باید اقتصادی شود تا بتواند دوام آورد.
نقش دولت در این میان چیست؟
این حرکتی است که باید به طور مشترک بین دولت و ناشران انجام گیرد بدین شکل که دولت به ایده های خلاق و برنامه های ارائه شده تسهیلات بدهد. آقای دری معاون فرهنگی وزارت ارشاد که نویسنده هستند سابقه فعالیت در بنگاه انتشاراتی دارند، از نزدیک مسایل و مشکلات این عرصه را لمس کرده اند، می توانند در سیاست های وزارت ارشاد و حتی لایحه ها و طرح هایی که به مجلس پیشنهاد می شود وارد عمل شوند ولی به نظر من باید ابتدا بنگاه های انتشاراتی پیش قدم شده و طرح هایشان را ارائه کرده و از دولت مطالبه کنند.
ورود یک ناشر به ویژه از بخش خصوصی به عرصه چاپ نشریه خیلی هم ساده نیست. وقتی ناشری در همان زمینه چاپ کتاب در آستانه ورشکستگی است چگونه می تواند نشریه چاپ کند؟ همچنین مسئله صدور مجوز هم پابرجاست.
اتفاقا وزارت ارشاد مجوز نشریات تخصصی فرهنگی را ساده تر از نشریات سیاسی و عامه پسند می دهد و ابتدا باید درخواست هایی به ارشاد برود بعد بگوییم همکاری نمی شود. درباره مشکلات مالی هم می دانیم که هنوز مساعدت های دولت برای ناشران و مطبوعات پابرجاست و اگر کارهای فرهنگی فاخر انجام شود دولت باز هم کمک خواهد کرد. از سوی دیگر بخش خصوصی برای تبلیغ محصولش باید هزینه هم بکند تا در آینده بهره آن را ببرد. اگر ما نشریات تخصصی ادبی نداریم بخشی از آن به محافظه کاری و کم کاری متولیان آن برمی گردد.
آیا مردم ما آمادگی هزینه کردن برای نشریات تخصصی ادبی را دارند؟
برخی نشریات ما تیراژهای خیلی بالا دارند و این یعنی که مردم از آنها استقبال می کنند. اگر عرضه نشریات تخصصی بیشتر و متنوع تر شود مخاطب خود را پیدا می کند در نتیجه باید یک حرکت جهادگونه از سوی ناشران و وزارت ارشاد صورت گیرد تا شاهد انتشار تعداد بیشتری نشریه درباره کتاب و نشر باشیم. چرا ناشران از امکانات کارگروه کتاب دولت استفاده شود؟ چرا ساز و کارهایی پیش بینی نکنیم که امکانات دولتی بیشتر سمت نشر بیاید؟ چرا برای استمرار و هدفمند کردن هزینه های دولت در عرصه نشر برنامه ریزی نمی کنیم؟ من فکر می کنم عرصه نشر ما نیازمند جوان گرایی است تا بتواند با ایده های نو از فرصت های موجود بیشتر استفاده کند.
می توانیم بحثمان را با این موضوع خاتمه دهیم که عده ای هم دلیل کم بودن نشریات تخصصی ادبی را متاثر از کم خبر بودن این حوزه می دانند و معتقدند چرخه نشر ما آن قدر پررونق نیست که برای یک هفته نامه یا روزنامه و یا حتی یک صفحه روزانه در یک روزنامه خبر داشته باشد.
من این موضوع را کاملا رد می کنم. مگر ما کم نشریات موفق ادبی داشته و داریم. حوزه کتاب قابلیت و جذابیت دارد و می تواند به عرصه پرخبری تبدیل شود فقط نیاز به ممارست دارد و اینکه نیروهایی باشند که به تولید خبر، گزارش، گفتگو، نقد و تحلیل بپردازند. ما می توانیم با تقویت نشریات تخصصی به حوزه نشر کمک کنیم و برعکس.

یادداشت خبرنگاری کتاب در صدمین ویژه نامه " مهر"

©تمامی حقوق متعلق به این سایت و برای معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری محفوظ می باشد.www.isti.ir